1. Chợ 4.0 gồm 4 tiêu chuẩn gì?
Hiện toàn tỉnh Vĩnh Long có 401 chợ truyền thống, trong đó 335 chợ được phân hạng; hơn 70 chợ đã có kế hoạch xây dựng chợ 4.0. Tại xã Mỏ Cày, mô hình chợ 4.0 gắn với tập huấn livestream TikTok giúp tiểu thương thích ứng với xu thế tiêu dùng hiện đại, từng bước đưa đặc sản địa phương vươn xa.
Theo Sở Công Thương, mô hình chợ 4.0 phải có tối thiểu 4 tiêu chuẩn: thanh toán không dùng tiền mặt, bán sản phẩm trên các nền tảng thương mại điện tử, có camera giám sát, có hạ tầng ứng dụng công nghệ số trong quản lý chợ. Quầy hàng có mã QR thanh toán, tiểu thương có tài khoản ngân hàng hoặc ví điện tử và loa thông báo giao dịch.
Xã Mỏ Cày có 2 chợ được đầu tư từ vốn nhà nước là chợ Mỏ Cày và chợ Thom. Chợ Mỏ Cày là chợ hạng 1, với hơn 350 hộ kinh doanh cố định và khoảng 100 hộ kinh doanh nhỏ lẻ không thường xuyên. Đến tháng 08/2026, xã triển khai thanh toán không dùng tiền mặt, hỗ trợ tạo bảng quét mã QR kèm loa thông báo cho 53 tiểu thương. Đến nay, tỷ lệ hộ kinh doanh áp dụng thanh toán không dùng tiền mặt tại chợ Mỏ Cày đạt khoảng 60%.
Việc ứng dụng mã QR kết hợp loa thông báo giao dịch có ưu điểm dễ triển khai, phù hợp với điều kiện kinh doanh tại chợ truyền thống. Tiểu thương nhận tiền nhanh, dễ theo dõi giao dịch; người mua không phải chuẩn bị tiền mặt. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi còn khó khăn: một bộ phận tiểu thương lớn tuổi chưa quen điện thoại thông minh và ứng dụng ngân hàng nên còn e ngại; kỹ năng sử dụng thiết bị, kết nối mạng và nhận diện rủi ro trong giao dịch điện tử của một số hộ kinh doanh còn hạn chế.
2. Hai cơ sở đặc sản đi đầu: kẹo dừa Tuyết Phụng và nem chả Ngọc Ánh
Chị Phạm Thị Tuyết Trang, người nối nghiệp cơ sở kẹo dừa Tuyết Phụng ở xã Mỏ Cày, cho biết thương hiệu này đã hơn 50 năm, từ nghề truyền thống của gia đình. Cơ sở giữ phương thức sản xuất từ nguyên liệu tự nhiên địa phương, giữ hương vị đặc trưng, hiện có nhiều dòng kẹo dừa. Cơ sở từng có 4 sản phẩm được chứng nhận OCOP. Riêng dòng kẹo dừa sầu riêng có 2 năm liên tiếp đạt danh hiệu sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp tỉnh từ năm 2022.
Dù có thương hiệu và khách ổn định, cơ sở lâu nay chủ yếu bán qua cửa hàng, đại lý và website riêng; TikTok hay sàn TMĐT vẫn là lĩnh vực mới với chị Trang. Tham gia tập huấn livestream, chị Trang mong muốn đưa sản phẩm lên TikTok để tiếp cận thêm khách hàng, mở rộng thị trường.
Chị Nguyễn Thị Hoàng My, cơ sở Nem chả lụa Ngọc Ánh tại chợ Mỏ Cày, chọn trở về quê tiếp nối nghề gia truyền. Cơ sở kế thừa gánh hàng bánh mì chả lụa của bà ngoại có gần 50 năm gắn bó với chợ Mỏ Cày; riêng nghề nem chả đã duy trì hơn 25 năm. Đến nay, cơ sở có 6 sản phẩm đạt chứng nhận OCOP 3 sao.
Khó khăn lớn của chị Hoàng My là cạnh tranh giá với cơ sở tự phát, trong khi sản phẩm gia đình dùng thịt heo sạch và quy trình đảm bảo chất lượng nên khó giảm giá thành. Vì vậy, livestream bán hàng trên TikTok được chị xem là hướng đi có tiềm năng để tiếp cận trực tiếp khách hàng, nhất là người tiêu dùng trẻ ở các tỉnh, thành.
3. Bài học 2–3 người xem: live đầu tiên ai cũng vắng
Chị Hoàng My cho biết, thời gian đầu tự livestream nhưng chỉ có 2–3 người xem nên nhanh chóng nản lòng và xóa kênh. Qua lớp tập huấn, chị được trang bị thêm kiến thức về cách bán hàng, chính sách và chuẩn mực cộng đồng của TikTok.
Câu chuyện này quen thuộc với hầu hết shop nhỏ mới live: phiên đầu vắng khách, phiên thứ hai cũng vắng, đến phiên thứ năm vẫn chỉ vài người xem rồi nản lòng bỏ kênh. Nhưng mọi kênh mới đều bắt đầu như vậy — TikTok cần thời gian để hiểu kênh bán gì, bán cho ai, rồi mới phân phối tới đúng người xem. Xóa kênh sau vài phiên vắng khách là xóa luôn quá trình nền tảng đang học về kênh của mình.
Bài học rất đơn giản: đừng đo thành công bằng số người xem phiên đầu tiên. Hãy đo bằng việc mình có đứng live đúng lịch, nói đúng câu chuyện sản phẩm và giữ nhịp 3–5 phiên mỗi tuần trong ít nhất một tháng hay không.
4. Chuyển đổi số không chỉ là biết bấm nút live
Điều khiến chị Trang băn khoăn là các quy định của nền tảng, nhất là chính sách thuế, tiêu chuẩn livestream và những yêu cầu liên quan đến bán hàng trực tuyến. Với người bán truyền thống, chuyển sang môi trường số không chỉ là biết giới thiệu sản phẩm trước camera mà còn phải nắm quy định, bán đúng pháp luật.
Sở Công Thương cho biết, hộ có điều kiện và nhân lực được chuyên gia hướng dẫn mở gian hàng TikTok Shop, tự chụp ảnh, quay video, livestream để vừa bán tại chợ vừa bán trực tuyến. Hộ chưa quen điện thoại thông minh được hướng dẫn những thao tác cơ bản nhất. Người biết rồi hướng dẫn lại cho người chưa biết, quầy sạp này hỗ trợ quầy sạp kia.
Theo ông Phạm Phước Trãi, Phó Giám đốc Sở Công Thương, xu hướng mua sắm của người dân đang thay đổi rất nhanh: bên cạnh đi chợ truyền thống, ngày càng nhiều người chọn mua hàng qua điện thoại, thanh toán chuyển khoản nhanh chóng và tiện lợi. Địa phương tiếp tục phối hợp với ngành công thương, ngân hàng và đơn vị thanh toán để hướng dẫn tiểu thương kiểm tra giao dịch trên ứng dụng ngân hàng, nhận diện mã QR giả mạo, phòng tránh lừa đảo.
5. Tiểu thương và shop nhỏ bắt đầu từ đâu?
Thứ nhất, bắt đầu bằng một sản phẩm, một câu chuyện: nguồn gốc, nguyên liệu, quy trình chế biến và hành trình gìn giữ nghề gia truyền. Mỗi sản phẩm được giới thiệu bằng hình ảnh, giá bán và câu chuyện nguồn gốc — đó là lợi thế để đặc sản địa phương, sản phẩm OCOP tạo dấu ấn trên mạng. Cách kể chuyện đặc sản chi tiết hơn có trong bài Đặc sản địa phương bán chạy trên TikTok nhờ kể chuyện trên trang này.
Thứ hai, live ngắn và đúng lịch: 30 phút mỗi phiên, 3–5 phiên mỗi tuần, khung giờ cố định để khách quen giờ vào xem. Đừng live 3 tiếng ngay từ đầu khi chưa biết nói gì.
Thứ ba, đừng xóa kênh sau vài phiên vắng khách. Hãy giữ kênh ít nhất 30 ngày live đều đặn rồi mới đánh giá; mỗi phiên ghi lại một điều cần sửa: nói nhanh quá, ánh sáng tối, sản phẩm để xa ống kính, không kêu gọi khách bình luận.
Thứ tư, làm thanh toán không dùng tiền mặt trước vì đó là bước dễ nhất: mã QR, loa thông báo giao dịch, tài khoản ngân hàng hoặc ví điện tử. Khách trả tiền nhanh hơn, shop theo dõi giao dịch dễ hơn — đó cũng là một trong 4 tiêu chuẩn của chợ 4.0.
Thứ năm, nếu không tự dẫn live được, hãy thuê người dẫn thật. Shop nào cần mẫu livestream người thật có thể tìm mẫu livestream trên sàn Ver2Solution — người dẫn thật vừa chốt đơn trong phiên, vừa giúp shop giữ nhịp live đều mà không phải tự học mọi kỹ năng cùng lúc.